108 km/s tezlikda harakatlanayotgan transport vositasi 1 sekundda qancha masofani bosib o'tadi?
- 15 m
- 25 m
- 30 m Toʻgʻri javob
74-chiptaning 10 ta savoli rasmlari va tahlili bilan. Toʻgʻri javob belgilangan, quyida esa — nima uchun aynan u.

Yo'l chetidagi ko'k doira ichidagi tepaga yo'nalgan strelka — «To'g'riga harakatlanish» buyuruvchi belgisi, uning ostidagi yuk avtomobili tasvirlangan taxtacha esa belgi amalini ruxsat etilgan to'la vazni 3,5 tonnadan ortiq yuk avtomobillariga cheklaydi. Belgi chorraha oldida turibdi, ya'ni talab aynan shu chorrahaga tegishli. Demak bunday yuk avtomobilida bu yerda faqat to'g'riga harakatlanish mumkin: na o'ngga, na chapga burilishga yo'l qo'yilmaydi. Boshqa toifadagi transport vositalari uchun esa bu cheklov ishlamaydi.
Boshqaruv qurilmasidagi lyuft yig'indisi — g'ildiraklar burila boshlagunga qadar rulni bo'sh aylantirish mumkin bo'lgan burchak. U qancha katta bo'lsa, boshqaruv shuncha kechikadi, shuning uchun nosozliklar ro'yxati har bir toifa uchun o'z chegarasini beradi. M3 — yo'lovchi tashuvchi yirik avtobuslar toifasi, ular uchun belgilangan eng katta lyuft 20 gradusni tashkil etadi. Shundan ortig'i transport vositasidan foydalanishni taqiqlaydigan nosozlik hisoblanadi.

Belgida ko'k kvadrat ichida uchlari ikki tomonga qaragan gorizontal strelka tasvirlangan — bu Qoidalarga 1-ilovadagi 5.37 «Reversiv harakatlanish yo'liga chiqish» belgisi. U chorraha oldida o'rnatiladi va siz chiqayotgan yo'lda harakat yo'nalishi o'zgarib turadigan tasmalar borligidan, ularning tartibini esa reversiv svetoforlar belgilashidan ogohlantiradi. Shuning uchun belgi aynan kesib o'tiladigan yo'lda reversiv harakat tashkil etilganini bildiradi. Belgilangan yo'nalishli transport vositalari uchun tasmani esa butunlay boshqa — 5.10 guruhidagi belgilar ko'rsatadi, ko'pincha shular bilan adashtiriladi.

Suratda yo'l o'rtasida qarama-qarshi oqimlarni ajratuvchi uzuq-uzuq chiziq, chetlarida esa yo'l chekkasini belgilovchi chiziqlar tushirilgan. Yo'l harakati qoidalariga 2-ilovaga muvofiq 1.2 va 1.5-1.8 chiziqlarini istalgan tomondan kesib o'tishga ruxsat etiladi. Demak bu chiziqning o'zi hech qanday manyovrni taqiqlamaydi: qarama-qarshi oqim bo'sh va ko'rinish yetarli bo'lsa, quvib o'tish ham, aylanib o'tish ham, qayrilib olish ham mumkin. Taqiqni faqat belgi yoki chorraha sharoiti yaratishi mumkin edi, suratda esa ular yo'q.
Savol svetofor bilan yo'l belgilari to'qnash kelganda kim ustun ekani haqida. Qoidalarning 43-bandiga ko'ra svetofor ishoralari imtiyoz belgilari talablariga zid bo'lgan hollarda haydovchi svetofor ishoralariga amal qiladi. Ya'ni ishlab turgan svetofor «Bosh yo'l» yoki «Yo'l bering» singari imtiyoz belgilarining amalini bekor qiladi va chorrahadagi navbatni endi chiroq belgilab beradi. Svetofor o'chsa yoki sariq chiroq miltillasa, imtiyoz belgilari yana kuchga kiradi.
Aholi punkti ichida quvib o'tish haqida tovush bilan ogohlantirish yo'li yopiq. 48-band tovushli ishorani faqat aholi punktidan tashqarida quvib o'tishda va yo'l-transport hodisasining oldini olish uchun ishlatishga ruxsat beradi. 49-band esa quvib o'tish haqida tovush o'rniga yoki u bilan birga fara chiroqlarini yoqib-o'chirib ogohlantirish mumkinligini aytadi. Aholi punktida tovush qismi tushib qolgani uchun bitta usul qoladi: yaqinni yorituvchi chiroqni qisqa muddatga uzoqni yorituvchisiga o'tkazish.
Tovush signali — transport vositasining majburiy jihozi: usiz haydovchi xavf tug'ilganda boshqa yo'l harakati ishtirokchilarini ogohlantira olmaydi. Shuning uchun nosozliklar ro'yxatida u ishlamasligi transport vositasidan foydalanishni taqiqlaydigan holat sifatida keltirilgan. Qolgan uchta variant texnik noqulaylik: ular haydashni og'irlashtiradi, biroq harakat xavfsizligiga bevosita ta'sir qilmaydi va ro'yxatga kiritilmagan.
Bu yerda tezlikni metr va sekundga o'tkazish kifoya. 72 km/soat degani bir soatda 72 000 metr, bir soatda esa 3600 sekund bor. 72 000 ni 3600 ga bo'lsak, sekundiga 20 metr chiqadi, ya'ni transport vositasi bir sekundda 20 metr yo'l bosadi. Qisqa yo'li ham bor: km/soatdagi raqamni 3,6 ga bo'lish yetarli. Bu hisob reaksiya vaqtini baholashda asqotadi — bir sekundlik chalg'ish shunday tezlikda 20 metr ko'r masofa demakdir.

Suratdagi ko'k doira ichida chapga va o'ngga qaragan ikkita strelka bor — bu chorrahada faqat shu ikki yo'nalishga burilishni buyuruvchi belgi, to'g'riga harakatlanish esa yopiq. Chapga burilishga ruxsat beruvchi buyuruvchi belgi bir vaqtda orqaga qayrilib olishga ham ruxsat beradi, chunki qayrilish chapga burilish trayektoriyasining davomi hisoblanadi. Shuning uchun bu yerda uchta imkoniyat qoladi: o'ngga burilish, chapga burilish va orqaga qayrilib olish.
Nima uchun
Tezlikni metr/sekundga oʻtkazamiz: 108 km/soat — bu 3600 sekundda 108 000 metr, yaʼni 108000 : 3600 = sekundiga 30 metr. Haydovchi xavfni endigina payqab, oyogʻini tormozga koʻchirguncha avtomobil ana shuncha masofani bosib oʻtadi. Ogʻzaki hisoblashning tez usuli: km/soatdagi tezlikni 3,6 ga boʻlish — javob oʻsha chiqadi. Toʻgʻri javob — 30 metr.