51-chiptaning 10 ta savoli rasmlari va tahlili bilan. Toʻgʻri javob belgilangan, quyida esa — nima uchun aynan u.
Rasmdagi beshta belgidan toʻrttasi harakat yoʻnalishini belgilaydi va ularda chapga burilish yoʻq. 3-belgi taqiqlovchi boʻlib, u faqat qayrilib olishni chizib tashlaydi: undagi tasvir orqaga qayrilayotgan strelkadir. Bu belgi chapga burilishni taqiqlamaydi, demak uning ostida chapga burilsa boʻladi va toʻgʻri javob — uchinchisi. Koʻp uchraydigan chalkashlik: haydovchilar uni «chapga mumkin emas» deb oʻqiydi, chunki qayrilib olish ham, chapga burilish ham bir xil — chap chetga chiqishdan boshlanadi.
Belgida yengil avtomobil tasviri tushirilgan koʻk toʻrtburchak — bu Qoidalarga 1-ilovadagi «Avtomobillar uchun yoʻl» axborot-koʻrsatkich belgisi. Belgining nomi faqat yengil avtomobilni bildirmaydi: bunday yoʻl avtomobillar, avtobuslar va mototsikllar harakati uchun moʻljallangan, sekin yuradigan hamda mexanik boʻlmagan vositalar — traktor, ot-arava, velosiped va piyodalar uchun esa yopiq. Avtobus shu roʻyxatga kiradi, shuning uchun unga harakatlanish ruxsat etiladi. Belgi ruxsat etilgan toʻla vazn boʻyicha cheklov qoʻymaydi.
Sxemada ustunlik belgilari yoʻq, qoplama bir xil — bu teng ahamiyatli yoʻllar chorrahasi va navbat oʻng qoʻl qoidasi boʻyicha belgilanadi. Qoidalarning 105-bandi oʻngdan yaqinlashayotgan transport vositalariga yoʻl berishni talab qiladi. Koʻk avtomobilning oʻng tomonida qizil avtomobil, qizilning oʻngida yashil yuk mashinasi turibdi, yuk mashinasining oʻngidan esa chorrahaga hech kim chiqmaydi. Demak, avval yuk mashinasi, keyin qizil, eng oxirida esa koʻk avtomobil oʻtadi. Bunday zanjir doim oxiridan yechiladi: oʻng tomoni boʻsh boʻlgani topiladi va navbat teskarisiga tiklanadi.
Tartibga soluvchi qoʻllarini yon tomonga uzatib turibdi va chorraha uning gavdasi boʻyicha toʻrt sektorga boʻlinadi. Qoidalarning 38-bandiga koʻra, bu ishorada faqat uning chap va oʻng yoni tomonidan kelayotganlarga yoʻl ochiq, relssiz transport vositalariga esa toʻgʻriga va oʻngga; old va orqa tomonidan barcha transport vositalarining harakati taqiqlanadi. Tartibga soluvchining yon tomonlarida sariq va qizil avtomobillar turibdi, shuning uchun harakatlanish aynan ularga ruxsat etiladi. Oq va yashil avtomobillar uning old va orqa tomonida boʻlib, ishora almashishini kutishlari shart.
Sxemada piyodalar oʻtish joyi bor: undan ikki metr oldinda avtobus, oʻtish joyi chiziqlari ustida mototsikl, oʻtish joyidan keyin esa yengil avtomobil toʻxtagan. Qoidalarning 91-bandi piyodalar oʻtish joylarida va ularga 10 metr yetmasdan toʻxtashni taqiqlaydi. Taqiq oraligʻi faqat oʻtish joyiga kelishda amal qiladi, undan keyin esa ishlamaydi. Shuning uchun uchovidan faqat yengil avtomobil haydovchisi qoidaga amal qilgan: u oʻtish joyidan oʻtib toʻxtagan va hech kimga xalaqit bermayapti. Yoʻlovchi tushirish uchun bu taqiqdan istisno yoʻq.
Belgida aholi punktining nomi ko'k fonda yozilgan. Ko'k fon shuni bildiradi: bu yo'lda aholi punktlaridagi harakat tartibini belgilovchi Qoidalar talablari joriy etilmaydi, ya'ni tezlik aholi punktidan tashqaridagi me'yorlar bo'yicha hisoblanadi. Qoidalarning 79-bandiga ko'ra ruxsat etilgan to'liq vazni 3,5 tonnadan ortiq yuk avtomobillariga tezlikni soatiga 80 kilometrdan oshirmasdan harakatlanishga ruxsat etiladi. To'g'ri javob shundan kelib chiqadi. Xuddi shu yozuv oq fonda bo'lsa, aholi punkti tartibi ishlagan bo'lardi: 78-bandga ko'ra soatiga 70 kilometr, Toshkent va Nukus shaharlarida, viloyat va tuman markazlarida esa 60 kilometr.
Koʻk avtomobil chapga burilmoqchi, ammo orqadan sariq avtomobil chap tomonga chiqib, uni allaqachon quvib oʻtmoqda. Shu payt chapga burilish — toʻgʻridan-toʻgʻri quvib oʻtayotgan mashinaning yoʻliga chiqishdir. Qoidalarning 84-bandi quvib oʻtilayotgan transport vositasi haydovchisiga tezlik oshirish yoki boshqa xatti-harakatlar bilan toʻsqinlik qilishni taqiqlaydi, chapga boshlangan manyovr esa aynan shunday xatti-harakat. Demak, koʻk avtomobil tezligini pasaytirib, sariqqa quvib oʻtishni tugallab, oʻz tasmasiga qaytishga imkon berishi va shundan keyingina burilishi kerak.
Yuk oʻz-oʻzidan katta hajmli boʻlib qolmaydi — mashina yuk bilan belgilangan gabaritdan chiqqanda shunday hisoblanadi. Qoidalarning 164-bandi balandlik boʻyicha yoʻl sathidan 4 metr chegarasini belgilaydi: faqat undan yuqori boʻlgandagina tashish uchun DYHXX bilan kelishuv talab etiladi. Savolda avtomobilning yuk bilan balandligi 3,8 metr, yaʼni chegaradan past, demak maxsus qoidalar ishga tushmaydi va tashish odatdagi tartibda ruxsat etiladi. Bu haydovchining umumiy majburiyatlarini bekor qilmaydi: yuk mustahkam mahkamlanishi va boshqaruvga xalaqit bermasligi kerak.
Pnevmatik tormoz uzatmasining zichligi meʼyori Qoidalarning oʻz matnida emas, nosozliklar roʻyxatida — Qoidalarga 3-ilovada belgilangan. Uzatma kompressor ishlamayotgan va boshqaruv asboblari erkin holatda turganda tekshiriladi: 30 daqiqa ichida havo bosimi 0,05 MPa dan koʻproq pasaymasligi kerak. Bundan ortiq pasayish tizimda havo chiqib ketayotganini bildiradi, tormoz tizimi nosoz hisoblanadi va bunday transport vositasini haydash taqiqlanadi.
Nima uchun
Transport vositasini yoʻnalishli qiladigan narsa uning turi emas, balki belgilangan yoʻnalish va bekatlar boʻyicha ishlashidir. Qoidalarning 6-bandida yoʻnalishli transport vositasi deb belgilangan yoʻnalishi va bekatlari boʻlgan, yoʻlovchi tashish uchun moʻljallangan umumiy foydalanishdagi transport vositalari — trolleybus, tramvay, avtobus va yoʻnalishli taksi tushuniladi. Shuning uchun toʻgʻri javobda toʻrttasi ham sanab oʻtilgan va belgilangan yoʻnalish sharti qoʻshilgan. Bu taʼrifning amaliy maʼnosi ustunlikda: yoʻnalishli transport tasmasi va bekatdan joyidan qoʻzgʻalayotgan avtobusga yoʻl berish qoidalari shu roʻyxatning barchasiga taalluqli.